In dit blog laat ik je zien hoe je codependent denken kunt herkennen en welke stappen je kunt maken om je patronen van codependentie en belemmerende overtuigingen te doorbreken.
Wat is codependent denken?
Codependentie verwijst naar een ongezonde relatiedynamiek waarbij je gefocust bent op het zorgen voor, redden of veranderen van de ander, waardoor in de mate dat hij zijn eigen behoeften verwaarloost. De relatie raakt verstrikt – er zijn geen duidelijke grenzen of het gevoel gescheiden, unieke, onafhankelijke mensen te zijn.
Waar komt codependentie vandaan?
Ben je opgegroeid in een disfunctioneel gezin dan worstel je vaak op volwassen leeftijd met codependentie. Als kind heb je overlevingsstrategieën ontwikkeld, die hielpen om met deze onveilige en onvoorspelbare gezinssituaties om te gaan. Maar later staat codependentie het hebben van gelukkige, gezonde relaties in de weg.
Codependentie is gebaseerd op een lage eigenwaarde – gevoelens van ontoereikendheid, meedogenloze zelfkritiek en schaamte (het gevoel dat er iets fundamenteel mis met je is). Dientengevolge hebben codependents een ongezonde behoefte om aardig gevonden te worden; ze hebben anderen nodig om te voelen dat ze waardig en geliefd zijn, dus doen ze wat nodig is om anderen gelukkig te maken, waarbij ze vaak hun eigen behoeften, interesses en doelen opofferen.
Codependentie komt voort uit trauma (iets dat je hebt meegemaakt of generatietrauma) en dit trauma omvat vaak:
• Te horen krijgen dat je niet goed genoeg bent.
• Hard beoordeeld worden.
• Ongepast de schuld krijgen van dingen die je niet hebt gedaan of waar je geen controle over had.
• Stiltebehandeling krijgen of genegeerd worden.
• Mishandeld of gekwetst worden door mensen die beweren van je te houden.
•Te horen krijgen dat je gevoelens er niet toe doen.
• Geen begeleiding of bij de leeftijd passende regels en grenzen ontvangen.
• Je grenzen niet gerespecteerd worden.
• Je niet veilig voelen om jezelf te zijn.
• Regelmatig bang, angstig of gespannen voelen.
• Je zorgverleners ervaren als inconsistent, onvoorspelbaar, onbetrouwbaar.
• Er wordt niet aan je emotionele en/of fysieke behoeften voldaan.
Dit type trauma kan leiden tot een harde innerlijke criticus die de overtuiging weerspiegelt dat je niet waard bent om geliefd te worden, je minderwaardig bent en vul zo maar in…
Codependents zullen altijd op zoek zijn naar bewijzen die passen bij deze overtuigingen. Het kunnen gedachten zijn dat je ontoereikend, niet geliefd, moeilijk of behoeftig bent. En deze gedachten zorgen ervoor dat we ons gedragen op codependente manieren, zoals controlerend, faciliterend, zelfopofferend en passief-agressief gedrag.
Je gedachten zijn belangrijk, maar ze zijn niet altijd juist.
Naarmate we ouder worden, ontwikkelen we overtuigingen over onszelf (zoals: ik ben slim of ik ben niet geliefd) op basis van wat anderen ons vertellen en hoe we worden behandeld. Gewoonlijk beginnen deze overtuigingen zich te vormen wanneer we jong zijn en niet over de cognitieve vaardigheden of levenservaringen beschikken om te betwijfelen of ze juist zijn. Als je moeder bijvoorbeeld altijd tegen je zei dat je moeilijk was, is de kans groot dat je dit ook door het leven bent gegaan.
En als je denkt dat je moeilijk bent, kan het een self-fulfilling prophecy worden. Je zoekt onbewust naar bewijs om de overtuiging te ondersteunen dat je moeilijk bent – en omdat we allemaal negatieve ervaringen langer onthouden, zul je onbewust dingen interpreteren om deze overtuiging te bestendigen. Word je dus bewust van dit soort verwrongen denken en weet dat je deze manier van negatief denken kunt veranderen.
Zelfs als volwassene weerspiegelt je innerlijke criticus waarschijnlijk de boodschappen die je in je kindertijd hebt gekregen. Sommige mensen erkennen zelfs dat een deel van hun negatieve stem precies klinkt als kritische opmerkingen van hun ouders of broers en zussen. Zonder het te beseffen, internaliseren we deze negatieve boodschappen en versterken ze – waardoor ze sterker worden – wanneer we ze voor onszelf herhalen.
En, zoals ik al eerder zei, je gedachten zijn belangrijk omdat ze je gedrag beïnvloeden.
Hoe verander jij je codependent denken?
We hebben allemaal de neiging om een standaardinstelling te hebben als het gaat om onze self-talk, maar codependent denken kan worden veranderd. Het vergt inspanning, intentie en oefening.
Stap 1: Het begint met bewustzijn.
Vaak moeten we vertragen en afstemmen op onze gedachten. Probeer tijdens je dag aandacht te schenken aan wat je tegen jezelf zegt. Praat je negatief, pessimistisch of kritisch tegen jezelf? Of is het ondersteunend en behulpzaam? Of misschien is er een van beide.
Vraag jezelf eens af, klopt jouw codependent denken wel? Hoe weet je dat je gedachten juist zijn? Wat is het bewijs dat het waar is? Weerspiegelt het wie je bent (of wilt zijn)? Is het echt jouw stem of herhaal je wat iemand anders tegen je zei? Is het nuttig? Ondersteunt het een gezond gevoel van eigenwaarde en zelfzorg? Houdt het je vast in ongezonde patronen, of beweegt het je naar groei? Is het lief?
Stap 2: Vervang codependent denken door gezond en positief over jezelf te denken
Als je merkt dat je negatief, kritisch of oordelend tegen jezelf praat, probeer dan tegen jezelf te praten zoals je tegen een vriend/vriendin praat. ls je denken nutteloos, onaardig, onnauwkeurig is of leidt het tot codependent gedrag, probeer het dan te vervangen door zelfcompassie.
Bron: Sharon Martin
Wil jij leren hoe je codependentie patronen kunt doorbreken?
Volg een van de trajecten bij Mirjam Visser